Ściąga A1

Podstawy

Wymowa i akcent

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Samogłoski	pięć samogłosek, a, e, i, o, u, każda z jednym krótkim, wyraźnym dźwiękiem	banana	banan
r / rr	pojedyncze r między samogłoskami to jedno uderzenie języka; rr to dźwięk drżący	pero / perro	ale / pies
j / ge / gi	mocny, chropawy dźwięk z głębi gardła, jak polskie ch	jardín / gente	ogród / ludzie
ñ	język dotyka podniebienia, jak ń w słowie „koń”	mañana	jutro
z / ce / ci	brzmią /s/, jak s	zapato / ciudad	but / miasto
z / ce / ci	brzmią /θ/, z językiem między zębami	zapato / ciudad	but / miasto
ll / y	jeden dźwięk, /ʝ/	calle / yo	ulica / ja
A1Akcent	wyraz kończy się samogłoską, n lub s: przedostatnia sylaba	casa / hablan	dom / oni mówią
A1Akcent	wyraz kończy się inną spółgłoską: ostatnia sylaba	hablar / ciudad	mówić / miasto
A1Akcent graficzny	oznacza akcent, który nie spełnia tych dwóch reguł	café / árbol / música	kawa / drzewo / muzyka
A1Takie same wyrazy	akcent graficzny odróżnia dwa wyrazy zapisywane tak samo	Tú tienes tu libro.	Ty masz swoją książkę.
A1Pułapka	wyrazy pytające zawsze mają akcent graficzny	¿Dónde vives?	Gdzie mieszkasz?

Liczebniki

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
0–15	każda ma własne słowo	once / quince	jedenaście / piętnaście
16–29	jeden wyraz: dieci- lub veinti- i jedność	dieciséis / veintidós	szesnaście / dwadzieścia dwa
31–99	dziesiątki, y, jedności: trzy wyrazy	treinta y uno / cuarenta y cinco	trzydzieści jeden / czterdzieści pięć
100	cien samo lub przed rzeczownikiem, ciento przed inną liczbą	cien euros / ciento veinte	sto euro / sto dwadzieścia
1000	mil nie przyjmuje un i nie zmienia się po żadnej liczbie	mil / tres mil	tysiąc / trzy tysiące
A1Setki	od 200 zgadzają się z rzeczownikiem	doscientas personas	dwieście osób
A1millón	rzeczownik: millones w liczbie mnogiej, de przed tym, co się liczy	dos millones de personas	dwa miliony osób
A1uno	un przed rzeczownikiem rodzaju męskiego, una przed rzeczownikiem rodzaju żeńskiego	veintiún años / veintiuna casas	dwadzieścia jeden lat / dwadzieścia jeden domów
A1Liczebniki porządkowe	od primero do décimo; zgadzają się z rzeczownikiem i stoją przed nim	la segunda calle	druga ulica
Pułapka	500, 700 i 900 zmieniają pierwszą część	quinientos / setecientos / novecientos	pięćset / siedemset / dziewięćset
Pułapka	bez y po setkach	ciento veinte / doscientos cinco	sto dwadzieścia / dwieście pięć

Podawanie godziny

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Jak zapytać	pytamy ¿Qué hora es?, a odpowiadamy z es lub son	¿Qué hora es? — Son las tres.	Która godzina? — Jest trzecia.
Godzina	es la una; pozostałe godziny wymagają son las	Es la una. / Son las dos.	Jest pierwsza. / Jest druga.
en punto	równa godzina	Son las cinco en punto.	Jest równo piąta.
Minuty 1–30	godzina, y, minuty	las dos y diez	dziesięć po drugiej
cuarto / media	cuarto to 15 minut, media to 30	las tres y cuarto / las tres y media	kwadrans po trzeciej / wpół do czwartej
A1Minuty 31–59	następna godzina, menos, brakujące minuty	las cuatro menos diez / las cuatro menos cuarto	za dziesięć czwarta / za kwadrans czwarta
A1Minuty 31–59	także brakujące minuty, para, następna godzina	diez para las cuatro	za dziesięć czwarta
A1a las	a las i godzina — mówią, kiedy coś się dzieje; a la una	La clase empieza a las nueve.	Zajęcia zaczynają się o dziewiątej.
A1Pory dnia	de la mañana / de la tarde / de la noche po godzinie	las ocho de la noche	ósma wieczorem
A124 godziny	w mowie używa się 12 godzin; rozkłady używają 24	18:30 → las dieciocho treinta
Pułapka	przy godzinie zawsze stoi la lub las	Son las tres.	Jest trzecia.

Rzeczowniki i określniki

Rodzaj

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Rodzaj męski	prawie wszystkie rzeczowniki na -o	el libro	książka
Rodzaj żeński	prawie wszystkie rzeczowniki na -a	la casa	dom
Inne końcówki	-e lub spółgłoska: ucz się przedimka razem z rzeczownikiem	el café / la noche	kawa / noc
Osoby	-o → -a	la niña / la amiga	dziewczynka / przyjaciółka
Zgodność	przedimek i przymiotnik dostosowują się do rzeczownika	una casa blanca	biały dom

Liczba mnoga

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Samogłoska	+ s	casa → casas	domy
Spółgłoska	+ es	ciudad → ciudades	miasta
Zgodność	przedimek i przymiotnik też przyjmują liczbę mnogą	las casas blancas	białe domy

Przedimki

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Określony	el / la / los / las	¿Dónde está el baño?	Gdzie jest toaleta?
Nieokreślony	un / una / unos / unas	Tengo un hermano.	Mam brata.
Kontrakcje	a el → al, de el → del	Voy al mercado.	Idę na targ.
Ogólnie	rzeczy ogólne mają przedimek określony	Me gustan los perros.	Lubię psy.
Dni	el lunes bez przyimka	Te llamo el lunes.	Zadzwonię do ciebie w poniedziałek.
Bez przedimka	zawód po ser	Ana es profesora.	Ana jest nauczycielką.
Pułapka	bez un ani una przed zawodem	Mi padre es médico.	Mój ojciec jest lekarzem.

Zaimki wskazujące

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Blisko mnie	este / esta / estos / estas	Este libro es nuevo.	Ta książka jest nowa.
Blisko ciebie	ese / esa / esos / esas	¿Cuánto cuesta esa mochila?	Ile kosztuje ten plecak?
Daleko od nas obojga	aquel / aquella / aquellos / aquellas	Aquella casa es de mi abuela.	Tamten dom jest mojej babci.
Zgodność	rodzaj i liczba rzeczownika	Me gustan estos zapatos.	Podobają mi się te buty.
Samodzielnie	zamiast znanego rzeczownika, bez akcentu	No quiero este libro; quiero ese.	Nie chcę tej książki; chcę tamtą.
Rodzaj nijaki	esto, eso: rzecz bez nazwy	¿Qué es esto?	Co to jest?
Pułapka	przed rzeczownikiem este, nigdy esto	Quiero este pastel.	Chcę to ciasto.
Pułapka	przedstawiając kogoś: este / esta	Este es mi hermano.	To jest mój brat.

Zaimki dzierżawcze

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Przed rzeczownikiem	mi / tu / su / nuestro / su	Mi casa es pequeña.	Mój dom jest mały.
Przed rzeczownikiem	vosotros: vuestro	¿Es vuestra casa?	Czy to wasz dom?
Zgodność	liczba rzeczy posiadanej; nuestro także jej rodzaj	Nuestros hijos viven en Quito.	Nasze dzieci mieszkają w Quito.
Właściciel jako rzeczownik	de + właściciel	la casa de Ana	dom Ani
Pułapka	su dotyczy él, ella, ellos, ellas i usted	Ana vive con su hermano.	Ana mieszka ze swoim bratem.
Pułapka	mis przed liczbą mnogą	Mis padres son de Cuba.	Moi rodzice pochodzą z Kuby.

Określniki ilości

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
mucho	duża ilość; zgadza się z rzeczownikiem	mucha agua / muchos libros	dużo wody / dużo książek
poco	mała ilość: to za mało	Tengo poco tiempo.	Mam mało czasu.
un poco de	mała ilość, ale coś jest	¿Quieres un poco de agua?	Chcesz trochę wody?
Po czasowniku	mucho i poco się nie zmieniają	Mi hijo come mucho.	Mój syn dużo je.
bastante	dość; liczba mnoga na -s	Hay bastantes sillas.	Jest wystarczająco dużo krzeseł.
Pułapka	gente jest rodzaju żeńskiego, w liczbie pojedynczej	Hay mucha gente.	Jest dużo ludzi.

Przymiotniki i przysłówki

Przymiotnik: zgodność i pozycja

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Końcówka -o	cztery formy: -o / -a / -os / -as	un libro blanco / unas casas blancas	biała książka / białe domy
Końcówka -e lub spółgłoska	jedna forma dla obu rodzajów	un examen fácil / una pregunta fácil	łatwy egzamin / łatwe pytanie
Narodowość	przy końcówce spółgłoskowej w rodzaju żeńskim dochodzi -a	un chico español / una chica española	hiszpański chłopiec / hiszpańska dziewczyna
Liczba mnoga	-s po samogłosce, -es po spółgłosce	verde → verdes / azul → azules
Pozycja	z reguły po rzeczowniku	un vestido rojo	czerwona sukienka
Grupa mieszana	rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego razem wymagają męskiej liczby mnogiej	Juan y Ana son simpáticos.	Juan i Ana są mili.
Pułapka	decyduje rodzaj rzeczownika, nawet gdy kończy się on na -a	el mapa nuevo	nowa mapa

Przysłówki

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
bien / mal	przysłówki od bueno i malo	Hablas bien español.	Dobrze mówisz po hiszpańsku.
muy	przed przymiotnikiem lub przysłówkiem	Es muy simpática.	Ona jest bardzo miła.
mucho	po czasowniku; jako przysłówek się nie zmienia	Trabajo mucho.	Dużo pracuję.
Miejsce	aquí / ahí / allí: blisko mnie, blisko ciebie, daleko	El libro está aquí.	Książka jest tutaj.
acá / allá	bardzo częste w Ameryce Łacińskiej, zwłaszcza w Meksyku i w krajach Stożka Południowego, obok aquí i allí	Vivo acá.	Mieszkam tutaj.
Czas	hoy / mañana / ahora / después	Mañana tengo clase.	Jutro mam zajęcia.
Częstotliwość	siempre / normalmente / todos los días / a veces	Siempre desayuno en casa.	Zawsze jem śniadanie w domu.
también / tampoco	también dołącza się do zdania twierdzącego, tampoco — do przeczącego	No tengo hambre. — Yo tampoco.	Nie jestem głodny. — Ja też nie.

Zaimki

Zaimki osobowe w roli podmiotu

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Liczba pojedyncza	yo / tú / él / ella / usted	¿Tú eres Pablo?	Jesteś Pablo?
Liczba mnoga	nosotros / nosotras / ellos / ellas / ustedes	Ellos son mis padres.	To moi rodzice.
Tú i usted w liczbie mnogiej	ustedes do każdej grupy: znajomych lub nieznajomych	¿Ustedes son hermanos?	Jesteście braćmi?
Tú i usted w liczbie mnogiej	vosotros / vosotras do bliskich osób, ustedes do nieznajomych	¿Vosotros sois hermanos?	Jesteście braćmi?
A1Usted	forma grzecznościowa: czasownik ma formę jak przy él	¿Usted habla inglés?	Mówi pan po angielsku?
A1Bez zaimka	końcówka czasownika wskazuje osobę, a zaimek się pomija	Vivo en Lima.	Mieszkam w Limie.
A1Przeciwstawienie	zaimek zostaje, żeby odróżnić dwie osoby	Yo trabajo y tú estudias.	Ja pracuję, a ty studiujesz.
A1Grupa mieszana	dla mężczyzn i kobiet razem używa się nosotros lub ellos	¿Ana y Pedro? Ellos también son de Chile.	Ana i Pedro? Oni też są z Chile.

Formy zwracania się: tú, usted, vosotros, ustedes

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
tú	jedna bliska osoba: przyjaciele, rodzina, dzieci	¿Tienes hambre?	Jesteś głodny?
usted	jedna osoba, grzecznościowo: nieznajomi, osoby starsze, klienci	¿Tiene usted hora?	Ma pan godzinę?
ustedes	każda grupa: znajomi lub nieznajomi	Chicos, ¿tienen hambre?	Chłopaki, jesteście głodni?
vosotros	grupa bliskich osób	Chicos, ¿tenéis hambre?	Chłopaki, jesteście głodni?
ustedes	grupa osób, grzecznościowo	¿Qué desean, señores?	Czego sobie panowie życzą?
Pułapka	usted ma formę jak él, nigdy jak tú	¿Usted es de aquí?	Czy pan jest stąd?

Ser, estar, hay, gustar

Ser i estar

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Pierwsze zdania	ser w pierwszych zdaniach: soy / eres / es / son	Soy Ana. / ¿Eres Pablo? / Son las dos.	Jestem Ana. / Czy ty jesteś Pablo? / Jest druga.
Pierwsze zdania	vosotros: sois	¿Vosotros sois hermanos?	Jesteście braćmi?
A1Forma	ser: soy / eres / es / somos / son	Soy de México.	Jestem z Meksyku.
A1Forma	estar: estoy / estás / está / estamos / están	Estoy en casa.	Jestem w domu.
A1Forma	vosotros: sois / estáis	¿Sois hermanos?	Jesteście braćmi?
A1Tożsamość	ser: imię, zawód, narodowość, pochodzenie	Mi madre es médica.	Moja mama jest lekarką.
A1Opis	ser: jaki ktoś lub coś jest	La casa es grande.	Dom jest duży.
A1Godzina i data	ser: godzina, dzień, data	Son las tres.	Jest trzecia.
A1Miejsce	estar: gdzie ktoś lub coś jest	El banco está en la plaza.	Bank jest na placu.
A1Stan	estar: jak ktoś się czuje lub jaki jest teraz stan czegoś	Estoy cansada.	Jestem zmęczona.
A1Materiał	ser + de: z czego jest zrobione	La mesa es de madera.	Stół jest z drewna.
A1Pułapka	miejsce, które nigdy się nie zmienia, też wyraża się przez estar	Madrid está en España.	Madryt leży w Hiszpanii.

Ser czy estar z przymiotnikami

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
ser	jaki ktoś lub coś jest	Mi jefe es simpático.	Mój szef jest miły.
Pułapka	bien i mal to przysłówki: łączą się z estar	Todo está bien.	Wszystko jest dobrze.

Hay i está

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
hay	un / una / unos, liczebnik, mucho / poco	Hay una farmacia cerca.	Niedaleko jest apteka.
hay	rzeczownik w liczbie mnogiej lub niepoliczalny, sam	Hay pan en la mesa.	Na stole jest chleb.
está	el / la / mi / este, nazwa własna	Mi casa está cerca.	Mój dom jest blisko.
Liczba	está — dla jednej rzeczy, están — dla kilku	Los niños están en el parque.	Dzieci są w parku.
Pytanie	hay — gdy czegoś szukamy, dónde está — gdy pytamy o miejsce	¿Hay un baño por aquí? / ¿Dónde está el baño?	Czy jest tu w pobliżu toaleta? / Gdzie jest toaleta?
Przeczenie	no hay, zwykle bez un / una	No hay leche.	Nie ma mleka.
Pułapka	hay ma jedną formę dla liczby pojedynczej i mnogiej	Hay muchos turistas.	Jest dużo turystów.
Pułapka	znana rzecz wymaga está	El supermercado está en esta calle.	Supermarket jest na tej ulicy.

Gustar i podobne czasowniki

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Pierwsze formy	me gusta / te gusta / le gusta	¿Te gusta el café? — Sí, me gusta mucho.	Lubisz kawę? — Tak, bardzo lubię.
gusta	jedna rzecz albo jeden lub kilka bezokoliczników	Me gusta bailar.	Lubię tańczyć.
gustan	kilka rzeczy	Me gustan los perros.	Lubię psy.
Pułapka	osoba to me / te / le, nigdy podmiot	Me gusta el chocolate.	Lubię czekoladę.
Pułapka	to, co się podoba, ma przedimek: la música	Me gusta la música.	Lubię muzykę.

Czas teraźniejszy

Czas teraźniejszy: czasowniki regularne

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Forma	hablar: hablo / hablas / habla / hablamos / hablan	Hablo español.	Mówię po hiszpańsku.
Forma	comer: como / comes / come / comemos / comen	¿Qué comes?	Co jesz?
Forma	vivir: vivo / vives / vive / vivimos / viven	Mis padres viven en Lima.	Moi rodzice mieszkają w Limie.
Forma	vosotros: habláis / coméis / vivís	¿Dónde vivís?	Gdzie mieszkacie?
Osoba	końcówka wskazuje osobę; zaimek zwykle się pomija	Vivo en Quito.	Mieszkam w Quito.
Użycie	to, co dzieje się teraz, zwyczaje i fakty	Todos los días camino al trabajo.	Codziennie chodzę do pracy pieszo.
Przeczenie	no stoi przed czasownikiem	No como carne.	Nie jem mięsa.
Pytanie	te same słowa, między ¿ a ?, z intonacją rosnącą	¿Hablas inglés?	Mówisz po angielsku?
Pułapka	usted przyjmuje formy él i ella	¿Habla usted inglés?	Czy pan mówi po angielsku?
Pułapka	-er i -ir różnią się przy nosotros	Comemos aquí. / Vivimos aquí.	Jemy tutaj. / Mieszkamy tutaj.

Czas teraźniejszy: czasowniki nieregularne

Punkt	Reguła	Przykład	Polski
Zwroty stałe	najpierw poznaje się je jako całe zwroty: quiero / tengo … años	Quiero un café. / Tengo veinte años.	Chcę kawy. / Mam dwadzieścia lat.
ir	voy / vas / va / vamos / van	Voy al cine.	Idę do kina.

Czasowniki zwrotne

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Forma	zaimek dla każdej osoby: me / te / se / nos	Me lavo los dientes.	Myję zęby.
Forma	vosotros: os	¿A qué hora os levantáis?	O której wstajecie?
Plan dnia	wstawać, myć się, brać prysznic, czesać się	Me levanto a las siete.	Wstaję o siódmej.
Imię	llamarse: jak ktoś się nazywa	Me llamo Lucía.	Mam na imię Lucía.
Pułapka	zaimek zostaje również przy yo	Yo me levanto temprano.	Wstaję wcześnie.
Pułapka	bez se czynność dotyczy czegoś innego	Lavo los platos. / Me lavo.	Zmywam naczynia. / Myję się.

Przyimki

Przyimki miejsca i czasu

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
en	gdzie coś jest	El libro está en la mesa.	Książka leży na stole.
a	dokąd coś zmierza	Voy a la playa.	Idę na plażę.
de	skąd coś pochodzi i do kogo należy	Soy de Colombia.	Jestem z Kolumbii.
al / del	a + el = al / de + el = del	Voy al cine. / Salgo del trabajo.	Idę do kina. / Wychodzę z pracy.
al lado de / cerca de / lejos de / entre	sąsiedztwo, bliskość, odległość, położenie pośrodku	Vivo cerca del centro.	Mieszkam blisko centrum.
Czas	a godzina zegarowa; en miesiąc, pora roku, rok	a las tres / en julio	o trzeciej / w lipcu
Dni	bez przyimka: el lunes, el 5 de mayo	Te veo el lunes.	Do zobaczenia w poniedziałek.
de … a	początek i koniec w czasie	Trabajo de nueve a cinco.	Pracuję od dziewiątej do piątej.
con / sin	towarzystwo lub obecność i ich brak	Un café con leche y sin azúcar.	Kawa z mlekiem i bez cukru.
Pułapka	llegar wymaga a: miejsca, do którego się dociera	Llego a Lima mañana.	Przyjeżdżam do Limy jutro.

Por i para

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
para + bezokolicznik	cel	Estudio para aprender.	Uczę się, żeby się nauczyć.
por	pora dnia	Trabajo por la mañana.	Pracuję rano.

Budowa zdania

Pytania i przeczenie

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Znaki zapytania	¿ otwiera, a ? zamyka każde pytanie	¿Hablas inglés?	Czy mówisz po angielsku?
Przeczenie	no stoi tuż przed czasownikiem	No hablo inglés.	Nie mówię po angielsku.
Odpowiedzi	pierwsze no jest odpowiedzią, drugie neguje czasownik	¿Tienes hermanos? — No, no tengo hermanos.	Czy masz rodzeństwo? — Nie, nie mam rodzeństwa.
Zaimki pytajne	qué / quién / dónde / cómo / cuánto / por qué otwierają pytanie i mają akcent pisany	¿Dónde vives?	Gdzie mieszkasz?
Zgadzanie się	también po zdaniu twierdzącym, tampoco po przeczeniu	No hablo francés. — Yo tampoco.	Nie mówię po francusku. — Ja też nie.
Przyimki	przyimek stoi na początku, przed zaimkiem pytajnym	¿Con quién trabajas?	Z kim pracujesz?

Słowa łączące

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Dodawanie	y łączy dwa wyrazy lub dwa zdania	Soy americana y vivo en Los Ángeles.	Jestem Amerykanką i mieszkam w Los Angeles.
Wybór	o daje wybór	¿Eres americano o inglés?	Jesteś Amerykaninem czy Anglikiem?
Przeciwstawienie	pero przeciwstawia dwa fakty, po przecinku	Soy alemán, pero vivo en Suiza.	Jestem Niemcem, ale mieszkam w Szwajcarii.
Przeczenie	po przeczeniu ni dodaje kolejny element	No me gusta el otoño ni el invierno.	Nie lubię ani jesieni, ani zimy.
Przyczyna	porque podaje przyczynę, po zdaniu głównym	Estoy en España porque me gusta.	Jestem w Hiszpanii, bo mi się tu podoba.

Zdania względne

Zagadnienie	Zasada	Przykład	Polski
Podmiot	que jest podmiotem zdania	Tengo una amiga que vive en Lima.	Mam przyjaciółkę, która mieszka w Limie.
Dopełnienie	que jest dopełnieniem zdania	La profesora que tengo es muy buena.	Nauczycielka, którą mam, jest bardzo dobra.
Pułapka	que nigdy nie jest pomijane	El libro que leo es interesante.	Książka, którą czytam, jest ciekawa.