Ściąga: Podstawy
Podstawy
Alfabet cyrylicki
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| 33 litery | 10 liter samogłoskowych: а, е, є, и, і, ї, о, у, ю, я | о́зеро / мо́ре | jezioro / morze |
| Я, ю, є, ї | dwa dźwięki na początku wyrazu: /ja/ · /ju/ · /jɛ/ · /ji/ | я́блуко / ї́жа | jabłko / jedzenie |
| Щ | jedna litera, dwa dźwięki: /ʃt͡ʃ/ | ща́стя | szczęście |
| Ь | nie ma dźwięku: zmiękcza poprzedzającą spółgłoskę | сіль / день | sól / dzień |
| Г i ґ | г to /ɦ/, a ґ to /ɡ/ | гора́ / ґу́дзик | góra / guzik |
| И i і | и to /ɪ/, a і to /i/: to dwa różne dźwięki | ри́ба / лі́то | ryba / lato |
| Wielka litera | imiona, miasta, kraje i początek zdania | Оле́на живе́ в Ки́єві. | Ołena mieszka w Kijowie. |
| Mała litera | języki i narodowości | Я украї́нець, я говорю́ украї́нською. | Jestem Ukraińcem, mówię po ukraińsku. |
| Pismo odręczne | pisane т wygląda jak łacińskie m; д ma na dole pętlę | — | |
| Pułapka | w alfabecie ukraińskim nie ma liter ы, э, ъ ani ё | ми / йо́гурт | my / jogurt |
Samogłoski i spółgłoski
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| Dźwięki samogłoskowe | sześć: /a/ · /ɔ/ · /u/ · /ɛ/ · /ɪ/ · /i/ | о́зеро / лі́то | jezioro / lato |
| И i і | и to /ɪ/, і to /i/ | ми / мі́сто | my / miasto |
| A1Nieakcentowane е i и | brzmią podobnie; pisze się je tak jak w formie akcentowanej | сестра́ → се́стри | siostra → siostry |
| A1Nieakcentowane о | zwykle /ɔ/ | молоко́ | mleko |
| A1Twarde i miękkie | odróżniają wyrazy | пала́ц ≠ па́лець | pałac ≠ palec |
| A1Przed і i е | spółgłoska przed і jest miękka, a przed е — twarda | ліс / те́ма | las / temat |
| A1Dźwięczne i bezdźwięczne | odróżniają wyrazy | ді́ло ≠ ті́ло | sprawa, czyn ≠ ciało |
| A1Дж i дз | każde to jedna spółgłoska: /d͡ʒ/, /d͡z/ | джи́нси / дзе́ркало | dżinsy / lustro |
| A1Pułapka | na końcu sylaby po samogłosce в brzmi /u̯/ | Львів / за́втра | Lwów / jutro |
Znak miękki i apostrof
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| Ь | nie ma dźwięku: zmiękcza poprzedzającą spółgłoskę | сіль / день | sól / dzień |
| Apostrof | я po apostrofie brzmi /ja/ | м’яч | piłka |
| A1Ь na końcu wyrazu | po miękkich д, т, з, с, ц, л, н | ти́ждень / па́лець | tydzień / palec |
| A1Ь w środku wyrazu | przed spółgłoską i przed о | Львів / сього́дні | Lwów / dzisiaj |
| A1Apostrof po wargowych | б, п, в, м, ф przed я, ю, є, ї | сім’я́ / де́в’ять | rodzina / dziewięć |
| A1Apostrof po р | р na końcu sylaby, przed я, ю, є, ї | подві́р’я | podwórko |
| A1Pułapka | brak ь po ж, ч, ш, щ | ніч / річ | noc / rzecz |
| A1Pułapka | brak ь po р na końcu wyrazu | лі́кар / секрета́р | lekarz / sekretarz |
| B1Apostrof po przedrostku | przedrostek zakończony spółgłoską, przed я, ю, є, ї | з’ї́сти / під’ї́зд | zjeść / wejście |
Akcent
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| Jeden akcent | każdy wyraz ma jedną sylabę akcentowaną | ма́ма / вода́ | mama / woda |
| Akcent swobodny | może paść na każdą sylabę | мо́ре / доро́га / молоко́ | morze / droga / mleko |
| Znak akcentu | podręczniki i słowniki go zaznaczają; zwykłe teksty nie | кни́жка | książka |
| A1Akcent ruchomy | przesuwa się między formami jednego wyrazu | рука́ → ру́ку | ręka → rękę |
| A1Liczba mnoga | w liczbie mnogiej akcent często się przesuwa | сестра́ → се́стри | siostra → siostry |
| A2Różne wyrazy | akcent odróżnia wyrazy pisane tak samo | за́мок ≠ замо́к | zamek (budowla) ≠ zamek (w drzwiach) |
| A2Różne formy | akcent odróżnia formy jednego wyrazu | мої́ ру́ки ≠ моє́ї руки́ | moje ręce ≠ mojej ręki |
| A2Dwa warianty | niektóre wyrazy dopuszczają oba akcenty | по́милка = поми́лка | błąd = błąd |
| A1Pułapka | w liczebnikach 11–19 akcent pada na -на́- | одина́дцять / чотирна́дцять | jedenaście / czternaście |
Eufonia: у/в, і/й, з/із/зі
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| В | po samogłosce, przed samogłoską lub spółgłoską | Вона́ була́ в Оде́сі. / Вона́ жила́ в Ки́єві. | Była w Odessie. / Mieszkała w Kijowie. |
| A2В | przed samogłoską na początku zdania lub po spółgłosce | В Оде́сі те́пло. / Брат в Оде́сі. | W Odessie jest ciepło. / Mój brat jest w Odessie. |
| У | między spółgłoskami | Брат у шко́лі. | Mój brat jest w szkole. |
| A2У | przed spółgłoską na początku zdania oraz przed в, ф, льв, св, тв | Вона́ у Ві́нниці. | Jest w Winnicy. |
| Й | między samogłoskami oraz po samogłosce przed spółgłoską | Полта́ва й Оде́са | Połtawa i Odessa |
| І | między spółgłoskami i na początku zdania | буди́нок і кімна́та | budynek i pokój |
| A2І | przed й, я, ю, є, ї, nawet po samogłosce | ма́ма і я | mama i ja |
| З | przed samogłoską; przed spółgłoską, po samogłosce | Вона́ з Алжи́ру. / Ми з Ки́єва. | Jest z Algierii. / Jesteśmy z Kijowa. |
| Зі | przed zbiegiem spółgłosek, najczęściej zaczynającym się od з, с, ш, щ | зі шко́ли / зі мно́ю / зі Льво́ва | ze szkoły / ze mną / ze Lwowa |
| Із | między spółgłoskami, zwłaszcza przed pojedynczym з, с, ц, ч, ш | Він із Си́рії. | On jest z Syrii. |
Liczebniki
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| 0–10 | osobne słowa | оди́н / чоти́ри / де́сять | jeden / cztery / dziesięć |
| 11–19 | liczba plus -на́дцять | двана́дцять / п’ятна́дцять | dwanaście / piętnaście |
| Dziesiątki | -дцять w 20 i 30, -деся́т w 50–80; со́рок i дев’яно́сто są osobne | два́дцять / со́рок / п’ятдеся́т | dwadzieścia / czterdzieści / pięćdziesiąt |
| Liczebniki złożone | osobne wyrazy, od największego | два́дцять оди́н | dwadzieścia jeden |
| Setki | сто, дві́сті, три́ста, чоти́риста, dalej -со́т | дві́сті / п’ятсо́т | dwieście / pięćset |
| Tysiąc i milion | ти́сяча, мільйо́н | ти́сяча / мільйо́н | tysiąc / milion |
| A1Tysiące | дві ти́сячі, ale п’ять ти́сяч | дві ти́сячі два́дцять шість | dwa tysiące dwadzieścia sześć |
| A1Jeden | оди́н, одна́, одне́ zgadzają się z rodzajem rzeczownika | оди́н стіл / одна́ кни́жка / одне́ вікно́ | jeden stół / jedna książka / jedno okno |
| Pułapka | 11–19, 20 i 30 piszemy z -дцять, z literą я | сімна́дцять | siedemnaście |
| Pułapka | w setkach i dziesiątkach nie ma ь | п’ятсо́т / шістдеся́т | pięćset / sześćdziesiąt |
Dni, miesiące i daty
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| Dni tygodnia | siedem dni, małą literą | понеді́лок / субо́та | poniedziałek / sobota |
| Który dzień? | Яки́й сього́дні день? — odpowiedzią jest nazwa dnia | Сього́дні п’я́тниця. | Dzisiaj jest piątek. |
| Miesiące | dwanaście miesięcy, małą literą | сі́чень / тра́вень | styczeń / maj |
| Pory roku | cztery pory roku | весна́ / лі́то / о́сінь / зима́ | wiosna / lato / jesień / zima |
| A1Kiedy? Dzień | у / в z biernikiem | До зу́стрічі в понеді́лок! | Do zobaczenia w poniedziałek! |
| A1Kiedy? Miesiąc | у / в z miejscownikiem | Марі́я народи́лася в тра́вні. | Mariia urodziła się w maju. |
| A1Kiedy? Pora roku | przysłówek, bez przyimka | навесні́ / влі́тку / восени́ / взи́мку | wiosną / latem / jesienią / zimą |
| A2Data | kiedy? — liczebnik porządkowy i miesiąc w dopełniaczu | Я народи́вся деся́того бе́резня. | Urodziłem się dziesiątego marca. |
| A2Rok | у / в, liczebnik porządkowy i ро́ці | Ми познайо́милися в дві ти́сячі чотирна́дцятому ро́ці. | Poznaliśmy się w 2014 roku. |
| A2Następny i zeszły | dopełniacz, bez przyimka | Насту́пної середи́ бу́де екску́рсія. | W przyszłą środę jest wycieczka. |
| A1Pułapka | середа́, ale у се́реду | Ми ба́чимося в се́реду. | Widzimy się w środę. |
Podawanie godziny
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| Która godzina? | odpowiedzią jest liczebnik porządkowy rodzaju żeńskiego | Котра́ годи́на? — Дру́га | Która godzina? — Druga. |
| Godziny | годи́на (godzina) można pominąć | Зара́з сьо́ма (годи́на). | Teraz jest siódma. |
| A1Minuty | najpierw godzina, potem minuty, jak na zegarze | Зара́з деся́та два́дцять. | Teraz jest dziesiąta dwadzieścia. |
| A1Rozkłady | godziny od 13 do 24 | Зара́з чотирна́дцята три́дцять. | Teraz jest czternasta trzydzieści. |
| A1Pory dnia | ра́нку / дня / ве́чора / но́чі po godzinie | Зара́з сьо́ма ве́чора. | Jest siódma wieczorem. |
| A1Grzecznie | pytanie do nieznajomego | Скажі́ть, будь ла́ска, котра́ годи́на? | Przepraszam, która godzina? |
| A2Od … do … | з i до z dopełniaczem | Магази́н працю́є з дев’я́тої до шо́стої. | Sklep jest otwarty od dziewiątej do osiemnastej. |
| B1O której godzinie? | о z miejscownikiem | Заня́ття почина́ються о дев’я́тій. | Zajęcia zaczynają się o dziewiątej. |
| B1Об | об przed samogłoską | Зу́стріч об одина́дцятій. | Spotkanie jest o jedenastej. |
| Pułapka | o godzinę pyta się: котра́ годи́на | Котра́ за́раз годи́на? | Która jest teraz godzina? |