Ściąga: Słowotwórstwo
Słowotwórstwo
Przedrostki i przyrostki
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| Przyrostki | -tion / -ment / -ness tworzą rzeczowniki; -able / -ful / -ous tworzą przymiotniki | educate → education / kind → kindness / enjoy → enjoyable | edukacja / życzliwość / przyjemny |
| Tworzenie czasowników | -ise / -ify / -en / en- tworzą czasowniki | simple → simplify / short → shorten / rich → enrich | upraszczać / skracać / wzbogacać |
| Przedrostki przeczące | un- / in- / dis- / non- / mis- wyrażają przeczenie; in- zmienia się w im-, il-, ir- | happy → unhappy / agree → disagree | nieszczęśliwy / nie zgadzać się |
| Inne przedrostki | re- ponownie, over- za dużo, under- za mało, ex- były | write → rewrite / cook → overcook / wife → ex-wife | przepisywać / rozgotować / była żona |
| Dźwięk | niektóre przyrostki przesuwają akcent i skracają samogłoskę | ˈphotograph → photoˈgraphic / divide → division | fotograficzny / podział |
| Pułapka | possible przyjmuje in-, które przed p zmienia się w im- | It is impossible to finish today. | Nie da się skończyć dzisiaj. |
| C1Produktywne przyrostki | -ish / -y / -able / -ify / -ism łączą się swobodnie z nowymi podstawami | download → downloadable / solid → solidify | do pobrania / zestalać |
| C1-ity / -ness | -ity zwykle łączy się z przymiotnikiem pochodzenia łacińskiego, -ness z germańskim | possible → possibility / kind → kindness | możliwość / życzliwość |
| C1Elementy słowotwórcze | greckie i łacińskie elementy tworzą wyrazy specjalistyczne | biology / geography / telephone | biologia / geografia / telefon |
| C1Rejestr | wyrazy pochodzenia łacińskiego brzmią bardziej formalnie niż ich germańskie odpowiedniki | begin = commence / enough = sufficient | rozpocząć / wystarczający |
| C2Wyrazy podobne | dwa przyrostki mogą rozdzielić znaczenie | an economic crisis / an economical car | kryzys gospodarczy / oszczędny samochód |
| C2Rzadkie i nowe afiksy | hyper- i pseudo- są książkowe; -holic i -gate to neologizmy | hypersensitive / pseudonym / workaholic | nadwrażliwy / pseudonim / pracoholik |
Wyrazy złożone i konwersja
| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
|---|---|---|---|
| Złożony rzeczownik | ostatni wyraz jest nadrzędny; pierwszy go doprecyzowuje | a bus stop / a swimming pool | przystanek autobusowy / basen |
| Złożony przymiotnik | rzeczownik w liczbie pojedynczej po liczebniku; imiesłów po rzeczowniku lub przysłówku | a ten-minute walk / home-made jam / a well-known author | dziesięciominutowy spacer / domowy dżem / znany autor |
| Konwersja | wyraz zmienia część mowy bez zmiany formy; końcówki są regularne | I'll email you. / Let's go for a run. | Wyślę ci maila. / Chodźmy pobiegać. |
| Formy skrócone | skrócenia i kontaminacje są wyrazami; przed skrótowcem stoi a lub an zależnie od dźwięku | I go to the gym. / an MP | Chodzę na siłownię. / poseł |
| C1Relacja znaczeniowa | pierwszy rzeczownik podaje materiał, cel, miejsce, wykonawcę czynności lub czas | a gold ring / a bus driver | złoty pierścionek / kierowca autobusu |
| C1Określenie w liczbie mnogiej | kilka określeń zachowuje formę liczby mnogiej | a sports car / a women's magazine | samochód sportowy / magazyn dla kobiet |
| C1Reduplikacja | w powtórzeniu zmienia się samogłoska; i stoi przed a lub o | zigzag / ping-pong | zygzak / ping-pong |
| C1Produktywny element | element taki jak -free, -proof czy -led tworzy nowe przymiotniki | a sugar-free drink | napój bez cukru |
| C2Para wyrazów | kolejność wyznaczają długość, brzmienie lub zwyczaj | fish and chips / null and void | ryba z frytkami / nieważny i bezskuteczny |
| C2Wyraz złożony czy wyrażenie | wyraz złożony ma akcent na pierwszym członie i może znaczyć więcej niż jego części | a ˈblackbird ≠ a black ˈbird | kos ≠ czarny ptak |
| C2Kreatywna konwersja | rzeczowniki stają się czasownikami, a wyrażenia określeniami, tylko na jedną okazję | They gifted us a painting. / an I-told-you-so look | Podarowali nam obraz. / spojrzenie w stylu „a nie mówiłem” |
| Pułapka | rzeczownik po liczebniku pozostaje w liczbie pojedynczej | a five-year-old boy | pięcioletni chłopiec |