# Style języka

https://langs123.com/pl/ukrainian/stylistics/styles/
CEFR C1–C2 · 2026-10-19 · CC BY 4.0, langs123 contributors (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)

> Język ukraiński ma siedem stylów: potoczny, urzędowy, naukowy, publicystyczny, artystyczny, religijny i epistolarny, każdy z własnymi formami. Ta sama prośba ma w rozmowie i w tekście urzędowym różne formy: Мо́жна, я за́втра не прийду́? ≠ Прошу́ нада́ти мені́ вихідни́й день.

## Ściąga

| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| Potoczny | zdrobnienia, elipsa | Дай, бабу́сю, води́чки! | Babciu, daj mi troszkę wody! |
| Urzędowy | formuły, rzeczowniki, bezokolicznik w funkcji rozkazu | Пода́ти докуме́нти до пе́ршого ве́ресня. | Złożyć dokumenty do 1 września. |
| Naukowy | terminy i imiesłowy bierne | Отри́маний розчи́н нагрі́ли до со́рока гра́дусів. | Otrzymany roztwór ogrzano do czterdziestu stopni. |
| Publicystyczny | pytania retoryczne, epitety oceniające | Чому́ мі́сто так до́вго мовчи́ть про цю пробле́му? | Dlaczego miasto tak długo milczy o tym problemie? |
| Artystyczny | tropy i inwersja | Реве́ та стогне́ Дніпр широ́кий. | Huczy i jęczy szeroki Dniepr. |
| Religijny | wołacz i dawne formy | Благослови́, Го́споди, на́шу зе́млю. | Błogosław, Panie, naszą ziemię. |
| Epistolarny | Ви wielką literą, formuły powitania i pożegnania | Сподіва́юся на Ва́шу ві́дповідь. | Z nadzieją czekam na odpowiedź. |
| Plan tekstu | wstęp, rozwinięcie, zakończenie | Чи гото́ве мі́сто до зими́? | Czy miasto jest gotowe na zimę? |
| Słownictwo nacechowane | wyrazy neutralne, przestarzałe, gwarowe i fachowe | говори́ти ≠ просторі́кувати | mówić ≠ perorować |
| Zmiana stylu | strona bierna zmienia się w czynną, formuły znikają | Ми нагрі́ли розчи́н до со́рока гра́дусів. | Ogrzaliśmy roztwór do czterdziestu stopni. |
| Referat | stałe zwroty o treści i poglądzie autora | У статті́ йде́ться про вплив му́зики на на́стрій. | Artykuł dotyczy wpływu muzyki na nastrój. |
| Pułapka | згі́дно з łączy się z narzędnikiem | Згі́дно з нака́зом відпу́стка почина́ється в ли́пні. | Zgodnie z zarządzeniem urlop zaczyna się w lipcu. |

## Przegląd

- Tę samą myśl wyraża się w różnych stylach różnymi formami: Ну й спе́ка! ≠ Температу́ра пові́тря переви́щила три́дцять гра́дусів. — Ale upał! ≠ Temperatura powietrza przekroczyła trzydzieści stopni.
- Zwracanie się w różnych stylach: Ти i Ви.

## Siedem stylów

| Styl | Cel | Przykład |
| --- | --- | --- |
| potoczny | codzienna komunikacja | Приві́т! Ти вже сні́дав? — Cześć! Jadłeś już śniadanie? |
| urzędowy | dokumenty i zarządzenia | Прошу́ нада́ти мені́ відпу́стку. — Proszę o udzielenie mi urlopu. |
| naukowy | wyjaśnianie i dowodzenie | Вода́ кипи́ть за температу́ри сто гра́дусів. — Woda wrze w temperaturze stu stopni. |
| publicystyczny | wpływ na opinię czytelników | Чи гото́ве мі́сто до зими́? — Czy miasto jest gotowe na zimę? |
| artystyczny | obraz i uczucie | Над рі́чкою стоя́ла ти́ха ніч. — Nad rzeką stała cicha noc. |
| religijny | modlitwa i kazanie | О́тче наш, що єси́ на небеса́х. — Ojcze nasz, któryś jest w niebie. |
| epistolarny | korespondencja prywatna i służbowa | Шано́вна па́ні Окса́но! Дя́кую Вам за лист. — Szanowna Pani Oksano! Dziękuję za list. |

## Cechy stylów

| Cecha | Styl | Przykład |
| --- | --- | --- |
| zdrobnienia | potoczny | Дай, бабу́сю, води́чки! — Babciu, daj mi troszkę wody! |
| skrócone formy imion | potoczny | Ході́мо на ка́ву, Са́ню? — Idziemy na kawę, Sania? |
| elipsa | potoczny | Ти в кіно́? — Ага́, з Оле́ною. — Idziesz do kina? — Aha, z Oleną. |
| formuły kancelaryjne | urzędowy | Прошу́ розгля́нути мою́ зая́ву. — Proszę o rozpatrzenie mojego podania. |
| konstrukcje rzeczownikowe | urzędowy | Прове́дення переві́рки відбу́деться в п’я́тницю. — Przeprowadzenie kontroli odbędzie się w piątek. |
| bezokolicznik w funkcji rozkazu | urzędowy | Пода́ти докуме́нти до пе́ршого ве́ресня. — Złożyć dokumenty do 1 września. |
| terminy | naukowy | У хлоропла́стах відбува́ється фотоси́нтез. — W chloroplastach zachodzi fotosynteza. |
| imiesłowy bierne | naukowy | Отри́маний розчи́н нагрі́ли до со́рока гра́дусів. — Otrzymany roztwór ogrzano do czterdziestu stopni. |
| pytania retoryczne | publicystyczny | Чому́ мі́сто так до́вго мовчи́ть про цю пробле́му? — Dlaczego miasto tak długo milczy o tym problemie? |
| epitety oceniające | publicystyczny | Це гане́бне рі́шення вла́ди. — To haniebna decyzja władz. |
| tropy | artystyczny | Ніч накри́ла село́ чо́рною ху́сткою. — Noc okryła wieś czarną chustą. |
| inwersja | artystyczny | Реве́ та стогне́ Дніпр широ́кий. — Huczy i jęczy szeroki Dniepr. |
| formy wysokie | religijny | Благослови́, Го́споди, на́шу зе́млю. — Błogosław, Panie, naszą ziemię. |
| Ви wielką literą | epistolarny | Сподіва́юся на Ва́шу ві́дповідь. — Z nadzieją czekam na odpowiedź. |
| powitania i pożegnania | epistolarny | Дороги́й Андрі́ю! / З пова́гою, Оле́на. — Drogi Andrii! / Z poważaniem, Olena. |

- Zdrobnienia: Słowotwórstwo. Imiesłowy: Wyrażenia imiesłowowe. Inwersja: Szyk wyrazów.

## Plan tekstu

- Plan tekstu publicystycznego ma trzy części, a w każdej działają własne środki:

| Część | Zadanie | Przykład |
| --- | --- | --- |
| wstęp | pytanie lub zwrot do adresata przyciąga uwagę | Чи гото́ве мі́сто до зими́? — Czy miasto jest gotowe na zimę? |
| rozwinięcie | fakty; powtórzenie podkreśla rzecz główną | У мі́сті не вистача́є лопа́т. У мі́сті не вистача́є лю́дей. — W mieście brakuje łopat. W mieście brakuje ludzi. |
| zakończenie | apel lub pytanie bez odpowiedzi | Чи не час готува́тися вже за́раз? — Czy to nie czas przygotowywać się już teraz? |

- Pytania, powtórzenia i zwroty do adresata w tekście: Środki składniowe.

## Słownictwo nacechowane

| Rodzaj | Cecha | Przykład |
| --- | --- | --- |
| neutralne i nacechowane | wyraz bez oceny i wyraz z oceną | говори́ти ≠ просторі́кувати — mówić ≠ perorować |
| archaizmy i historyzmy | wyrazy minionych epok | боя́рин / клейно́д — bojar / klejnot |
| neologizmy autorskie | wyrazy stworzone przez pisarza | злотоці́нно — cenny jak złoto |
| dialektyzmy | wyrazy gwar lokalnych | ва́тра / коли́ба — ognisko / szałas |
| profesjonalizmy | wyrazy określonego zawodu | контро́льна / кані́кули — klasówka / ferie |
| kancelaryzmy | wyrazy tekstów urzędowych | згі́дно з / відпові́дно до / у зв’я́зку з — zgodnie z / stosownie do / w związku z |

- згі́дно з i у зв’я́зку з łączą się z narzędnikiem, відпові́дно до z dopełniaczem: Згі́дно з нака́зом відпу́стка почина́ється в ли́пні. / Відпові́дно до зако́ну ми ма́ємо пра́во на відпу́стку. — Zgodnie z zarządzeniem urlop zaczyna się w lipcu. / Stosownie do ustawy mamy prawo do urlopu.
- Przyimki tekstów urzędowych: Przyimki złożone.

## Zmiana stylu

| Co się zmienia | Było | Jest |
| --- | --- | --- |
| terminy się wyjaśnia | Хлоропла́сти поглина́ють сві́тло. — Chloroplasty pochłaniają światło. | Хлоропла́сти — зеле́ні части́нки кліти́ни — поглина́ють сві́тло. — Chloroplasty, zielone części komórki, pochłaniają światło. |
| rzeczowniki zmieniają się w czasowniki | Пі́сля закі́нчення навча́ння студе́нт отри́мує дипло́м. — Po ukończeniu nauki student otrzymuje dyplom. | Коли́ студе́нт закі́нчує навча́ння, він отри́мує дипло́м. — Gdy student kończy naukę, otrzymuje dyplom. |
| strona bierna zmienia się w czynną | Розчи́н було́ нагрі́то до со́рока гра́дусів. — Roztwór ogrzano do czterdziestu stopni. | Ми нагрі́ли розчи́н до со́рока гра́дусів. — Ogrzaliśmy roztwór do czterdziestu stopni. |
| formuły znikają | Згі́дно з нака́зом студе́нти ма́ють прийти́ о дев’я́тій. — Zgodnie z zarządzeniem studenci mają przyjść o dziewiątej. | Студе́нти ма́ють прийти́ о дев’я́тій. — Studenci mają przyjść o dziewiątej. |

## Teksty wtórne

| Tekst | Budowa | Typowy zwrot |
| --- | --- | --- |
| referat | temat, główne myśli autora, wniosek | У статті́ йде́ться про вплив му́зики на на́стрій. А́втор дово́дить, що му́зика допомага́є працюва́ти. — Artykuł dotyczy wpływu muzyki na nastrój. Autor dowodzi, że muzyka pomaga w pracy. |
| krótkie wystąpienie | temat, fakty, wniosek | Хо́чу розпові́сти про істо́рію на́шого мі́ста. — Chcę opowiedzieć o historii naszego miasta. |
| zaświadczenie | tytuł, fakt, podstawa | Цю до́відку ви́дано Окса́ні Ковале́нко в то́му, що вона́ навча́ється в університе́ті. — Niniejsze zaświadczenie wydano Oksanie Kovalenko na potwierdzenie, że studiuje na uniwersytecie. |

- Początkowe У przed spółgłoską: Eufonia.

## Typowe błędy

| ✗ | ✓ | Zasada |
| --- | --- | --- |
| Прошу́ да́ти мені́ відпу́сточку. | Прошу́ нада́ти мені́ відпу́стку. | w tekście urzędowym nie ma zdrobnień ani wyrazów potocznych |
| Згі́дно нака́зу відпу́стка почина́ється в ли́пні. | Згі́дно з нака́зом відпу́стка почина́ється в ли́пні. | згі́дно з łączy się z narzędnikiem |
| В статті́ йде́ться про вплив му́зики. | У статті́ йде́ться про вплив му́зики. | na początku zdania przed spółgłoską stoi У |