# Zdania okolicznikowe

https://langs123.com/pl/ukrainian/sentence/adverbial-clauses/
CEFR C1–C2 · 2026-10-19 · CC BY 4.0, langs123 contributors (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)

> Zdania podrzędne miejsca, sposobu, stopnia, czasu, przyczyny i ustępstwa łączą się spójnikami, a w zdaniu głównym odpowiadają im wyrazy wskazujące. Wyraz wskazujący w zdaniu głównym i wyraz łączący w zdaniu podrzędnym oznaczają to samo: Ми пої́демо туди́, куди́ веде́ ця доро́га.

## Ściąga

| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| Miejsce: де, куди́, зві́дки | там, туди́, зві́дти w zdaniu głównym; де, куди́, зві́дки w zdaniu podrzędnym | Бібліоте́ка стої́ть там, де закі́нчується парк. | Biblioteka stoi tam, gdzie kończy się park. |
| Porównanie | як / на́че / мов / ні́би: podobieństwo do obrazu | Рі́чка лежа́ла нерухо́мо, на́че хтось розли́в срібло́. | Rzeka leżała nieruchomo, jakby ktoś rozlał srebro. |
| Stopień | таки́й … що przy rzeczowniku, так … що przy czasowniku | Вона́ ма́є таки́й го́лос, що всі замовка́ють. | Ma taki głos, że wszyscy milkną. |
| Skutek | так що: skutek wszystkiego, o czym mówi zdanie główne | Дощ ішо́в усю́ ніч, так що вра́нці рі́чка ви́йшла з берегі́в. | Padało całą noc, tak że rano rzeka wystąpiła z brzegów. |
| Ustępstwo | скі́льки … не: czynność się powtarza, a skutek jest ten sam | Скі́льки ми не проси́ли, він не відчини́в две́рі. | Ile byśmy nie prosili, nie otworzył drzwi. |
| Czas: тоді́, коли́ | тоді́ wyróżnia moment, a коли́ go precyzuje | Вона́ усміха́ється тоді́, коли́ ду́має, що ніхто́ не ба́чить. | Uśmiecha się właśnie wtedy, gdy myśli, że nikt nie widzi. |
| Taki sam sposób | так, як: sposób jest taki sam jak we wzorze | Ми святку́ємо так, як святкува́ли на́ші діди́. | Świętujemy tak, jak świętowali nasi dziadowie. |
| Przyczyna | тому́ що — przyczyna neutralna, оскі́льки — znana podstawa, адже́ — oczywista | Оскі́льки за́л зама́лий, ми перено́симо за́хід до університе́ту. | Ponieważ sala jest za mała, przenosimy wydarzenie na uniwersytet. |
| Ustępstwo | хоч: w zdaniu głównym jest czynność przeciwna, często z проте́ | Надво́рі ще лежа́в сніг, хоч за календаре́м уже́ була́ весна́. | Na dworze leżał jeszcze śnieg, chociaż według kalendarza była już wiosna. |
| Przecinek | przecinek przed spójnikiem; dwa przecinki wokół wtrąconego zdania | Ми живемо́ там, де ті́хо. / За́хід, оскі́льки за́л зама́лий, перенесли́. | Mieszkamy tam, gdzie jest cicho. / Wydarzenie, ponieważ sala jest za mała, przeniesiono. |
| Pułapka | wyraz łączący powtarza kierunek wyrazu wskazującego | Ми пої́демо туди́, куди́ веде́ ця доро́га. | Pojedziemy tam, dokąd prowadzi ta droga. |
| Pułapka | так як w znaczeniu „ponieważ” to rusycyzm | Ми сиді́ли вдо́ма, тому́ що ішо́в дощ. | Siedzieliśmy w domu, ponieważ padał deszcz. |

## Przegląd

- Zdanie okolicznikowe podaje miejsce, sposób, stopień, czas, przyczynę lub ustępstwo czynności ze zdania głównego. Ми живемо́ там, де ті́хо. — Mieszkamy tam, gdzie jest cicho.
- Spójnik lub wyraz łączący zdania podrzędnego ma w zdaniu głównym wyraz wskazujący, który na niego odsyła. Вона́ так втоми́лася, що не могла́ говори́ти. — Tak się zmęczyła, że nie mogła mówić.

## Miejsce: де, куди, звідки

| Zdanie podrzędne | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- |
| де: miejsce czynności; w zdaniu głównym — там | Бібліоте́ка стої́ть там, де закі́нчується парк. | Biblioteka stoi tam, gdzie kończy się park. |
| куди́: kierunek ruchu; w zdaniu głównym — туди́ | Ми пої́демо туди́, куди́ веде́ ця доро́га. | Pojedziemy tam, dokąd prowadzi ta droga. |
| зві́дки: punkt wyjścia ruchu; w zdaniu głównym — зві́дти | Він прині́с во́ду зві́дти, зві́дки її́ бра́ли діди́. | Przyniósł wodę stamtąd, skąd brali ją dziadowie. |

## Sposób i porównanie: як, наче, мов, ніби

| Zdanie podrzędne | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- |
| як: sposób podobny do znanego wzoru | Вона́ співа́є, як співа́ла її́ ма́ти. | Śpiewa tak, jak śpiewała jej matka. |
| на́че: podobieństwo do wyobrażonego obrazu | Рі́чка лежа́ла нерухо́мо, на́че хтось розли́в срібло́. | Rzeka leżała nieruchomo, jakby ktoś rozlał srebro. |
| мов: to samo w języku książkowym i poetyckim | Дощ шумі́в, мов хтось сипа́в горо́х. | Deszcz szumiał, jakby ktoś sypał groch. |
| ні́би: jakby, o czymś, co tylko się wydaje | Він мовча́в, ні́би нічо́го не чув. | Milczał, jakby nic nie słyszał. |
| так, як: sposób jest taki sam jak we wzorze | Ми святку́ємо так, як святкува́ли на́ші діди́. | Świętujemy tak, jak świętowali nasi dziadowie. |

- Przed на́че, мов i ні́би stawiamy przecinek; wyrazy te zastępują się nawzajem.

## Stopień i skutek: такий… що, так що

| Zdanie podrzędne | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- |
| таки́й … що: stopień cechy przedmiotu | Вона́ ма́є таки́й го́лос, що всі замовка́ють. | Ma taki głos, że wszyscy milkną. |
| так … що: stopień czynności | Він так втоми́вся, що не міг говори́ти. | Tak się zmęczył, że nie mógł mówić. |
| так що: skutek wszystkiego, o czym mówi zdanie główne | Дощ ішо́в усю́ ніч, так що вра́нці рі́чка ви́йшла з берегі́в. | Padało całą noc, tak że rano rzeka wystąpiła z brzegów. |

- Таки́й zmienia się według rodzaju, liczby i przypadka, a так się nie zmienia. таки́й го́лос / така́ ти́ша / таке́ мо́ре / такі́ ді́ти — taki głos / taka cisza / takie morze / takie dzieci
- Przecinek stawiamy przed що w parze таки́й … що i przed так w spójniku так що.

## Ustępstwo: скільки… не, хоч

| Zdanie podrzędne | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- |
| скі́льки … не: czynność się powtarza, a skutek jest ten sam | Скі́льки ми не проси́ли, він не відчини́в две́рі. | Ile byśmy nie prosili, nie otworzył drzwi. |
| куди́ … не, як … не: to samo z innym wyrazem pytającym | Куди́ ти не гля́нь, усю́ди го́ри. / Як ти не стара́йся, усі́х не поті́шиш. | Gdziekolwiek spojrzysz, wszędzie są góry. / Jak byś się nie starał, nie dogodzisz wszystkim. |
| хоч: w zdaniu głównym stoi czynność przeciwna | Надво́рі ще лежа́в сніг, хоч за календаре́м уже́ була́ весна́. | Na dworze leżał jeszcze śnieg, chociaż według kalendarza była już wiosna. |

- Partykuła не w takich konstrukcjach nie przeczy czynności: ona naprawdę miała miejsce.
- Проте́, одна́к i все ж w zdaniu głównym wzmacniają przeciwieństwo. Хоч ді́ти втоми́лися, проте́ йти додо́му не хоті́ли. — Chociaż dzieci były zmęczone, mimo to nie chciały iść do domu.

## Czas: тоді, коли

| Zdanie podrzędne | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- |
| тоді́ … коли́: wyróżniony moment | Вона́ усміха́ється тоді́, коли́ ду́має, що ніхто́ не ба́чить. | Uśmiecha się właśnie wtedy, gdy myśli, że nikt nie widzi. |

- Bez тоді́ zdanie podrzędne tylko podaje czas: Kiedy i jeśli: коли, якщо, якби.

## Przyczyna: тому що, оскільки, адже

| Zdanie podrzędne | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- |
| тому́ що: przyczyna neutralna | Збо́ри перенесли́, тому́ що не було́ кво́руму. | Zebranie przełożono, ponieważ zabrakło kworum. |
| оскі́льки: przyczyna jako znana podstawa; zdanie podrzędne zwykle stoi na początku | Оскі́льки за́л зама́лий, ми перено́симо за́хід до університе́ту. | Ponieważ sala jest za mała, przenosimy wydarzenie na uniwersytet. |
| адже́: przyczyna, którą rozmówca zna i musi uznać; zdanie podrzędne zwykle stoi na drugim miejscu | Не хвилю́йся, адже́ усе́ вже підгото́влено. | Nie martw się, przecież wszystko jest już przygotowane. |

- W języku biznesu i nauki przeważają тому́ що i оскі́льки; бо brzmi bardziej potocznie.
- Przyczyna w zdaniach prostych: Spójniki.

## Miejsce zdania podrzędnego i przecinek

| Zasada | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- |
| zdanie podrzędne po głównym: przecinek przed spójnikiem | Ми пої́демо туди́, куди́ веде́ ця доро́га. | Pojedziemy tam, dokąd prowadzi ta droga. |
| zdanie podrzędne przed głównym: przecinek po nim | Оскі́льки пого́да по́гана, ми залиша́ємося вдо́ма. | Ponieważ pogoda jest zła, zostajemy w domu. |
| zdanie podrzędne wewnątrz głównego: dwa przecinki | За́хід, оскі́льки за́л зама́лий, перенесли́ до університе́ту. | Wydarzenie, ponieważ sala jest za mała, przeniesiono na uniwersytet. |
| wyraz wskazujący można pominąć: przecinek zostaje przed wyrazem łączącym | Ми піде́мо, куди́ веде́ стежка́. | Pójdziemy, dokąd prowadzi ścieżka. |

## Typowe błędy

| ✗ | ✓ | Zasada |
| --- | --- | --- |
| Ми пої́демо туди́, де веде́ ця доро́га. | Ми пої́демо туди́, куди́ веде́ ця доро́га. | wyraz łączący powtarza kierunek wyrazu wskazującego: туди́ — куди́ |
| Вона́ ма́є таки́й го́лос що всі замовка́ють. | Вона́ ма́є таки́й го́лос, що всі замовка́ють. | przecinek stoi przed що w parze таки́й … що |
| Ми сиді́ли вдо́ма, так як ішо́в дощ. | Ми сиді́ли вдо́ма, тому́ що ішо́в дощ. | так як to kalka z rosyjskiego „так как”; przyczynę wyrażają тому́ що, оскі́льки, адже́ |