# Grupy deklinacyjne i oboczności

https://langs123.com/pl/ukrainian/nouns-cases/declension-alternations/
CEFR A2–B1 · 2026-10-18 · CC BY 4.0, langs123 contributors (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)

> Rzeczowniki odmieniają się w trzech grupach, twardej, miękkiej i mieszanej, a w niektórych formach zmienia się samogłoska lub spółgłoska tematu. Po ж, ч, ш i щ narzędnik kończy się na -ем: з това́ришем, з викладаче́м

## Ściąga

| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| Grupa twarda | spółgłoska twarda: -ом, -ою | Я гуля́ю з бра́том. | Spaceruję z bratem. |
| Grupa miękka | spółgłoska miękka lub -й: -ем, -ею | Я розмовля́ю з учи́телем. | Rozmawiam z nauczycielem. |
| Grupa mieszana | ж / ч / ш / щ: dopełniacz jak w twardej, narzędnik jak w miękkiej | Я чека́ю това́риша. | Czekam na kolegę. |
| Samogłoski | і → о / е w sylabie otwartej | Де мої́ ре́чі? | Gdzie są moje rzeczy? |
| Spółgłoski | г / к / х → з / ц / с przed -і | Подару́й жі́нці кві́ти. | Podaruj żonie kwiaty. |
| Samogłoski ruchome | о / е wypadają w pozostałych przypadkach | Я не ба́чу олівця́. | Nie widzę ołówka. |
| Wołacz | г / к → ж / ч przed -е | Дру́же, дя́кую! | Dziękuję, przyjacielu! |
| Grupa mieszana | rzeczowniki rodzaju żeńskiego i nijakiego też mają grupę mieszaną | Ми зустрі́немося на пло́щі. | Spotkamy się na placu. |
| Pułapka | po ж, ч, ш, щ: -ем, nigdy -ом | Я говори́в з викладаче́м. | Rozmawiałem z wykładowcą. |

## Przegląd

- Ostatnia spółgłoska tematu przypisuje rzeczownik do grupy twardej, miękkiej lub mieszanej: брат / учи́тель / това́риш — brat / nauczyciel / kolega

## Grupy deklinacyjne

| Grupa | Mianownik | Dopełniacz | Narzędnik |
| --- | --- | --- | --- |
| Rodzaj męski, twarda | брат | бра́та | бра́том |
| Rodzaj męski, miękka | учи́тель | учи́теля | учи́телем |
| Rodzaj męski, mieszana | това́риш | това́риша | това́ришем |
| Rodzaj żeński, twarda | ма́ма | ма́ми | ма́мою |
| Rodzaj żeński, miękka | бабу́ся | бабу́сі | бабу́сею |
| Rodzaj żeński, mieszana | пло́ща | пло́щі | пло́щею |
| Rodzaj nijaki, twarda | мі́сто | мі́ста | мі́стом |
| Rodzaj nijaki, miękka | мо́ре | мо́ря | мо́рем |
| Rodzaj nijaki, mieszana | прі́звище | прі́звища | прі́звищем |
| Rodzaj męski na -о | ба́тько | ба́тька | ба́тьком |
| Rodzaj męski na -ин | кия́нин | кия́нина | кия́нином |
| Rodzaj nijaki z przyrostkiem -ен- | ім’я́ | і́мені | і́менем |

- Grupa mieszana w jednych formach przypomina twardą, w innych miękką: чека́ю това́риша / гуля́ю з това́ришем — czekam na kolegę / spaceruję z kolegą
- Gramatyka szkolna dzieli rzeczowniki na cztery deklinacje. I: rodzaj żeński i męski na -а, -я; II: rodzaj męski na spółgłoskę lub -о oraz nijaki na -о, -е, -я; III: rodzaj żeński na spółgłoskę i wyraz мати (matka); IV: rodzaj nijaki na -а, -я, który w pozostałych przypadkach przyjmuje przyrostek -ат-, -ят- lub -ен-: ма́ма / ба́тько / ніч / ім’я́ — mama / ojciec / noc / imię

## Oboczności samogłosek

| Zmiana | Mianownik | Inna forma |
| --- | --- | --- |
| і → о | ніс | но́са |
| і → е | річ | ре́чі |
| і → о | рік / кіт | ро́ку / кота́ |
| о, е wypadają | у́чень / ти́ждень / оліве́ць | у́чня / ти́жня / олівця́ |

- Samogłoska і w sylabie zamkniętej zmienia się w о lub е, gdy sylaba się otwiera: Ми живемо́ у Льво́ві. — Mieszkamy we Lwowie.
- Samogłoski о i е w ostatniej sylabie często wypadają: Я чека́ю у́чня. — Czekam na ucznia.

## Oboczności spółgłosek

| Zmiana | Mianownik | Inna forma |
| --- | --- | --- |
| г → з | нога́ | на нозі́ |
| к → ц | рука́ / жі́нка | у руці́ / жі́нці |
| х → с | по́верх | на по́версі |
| г → з | О́льга / порі́г | О́льзі / на поро́зі |
| к → ц | кни́жка / о́ко | у кни́жці / на о́ці |
| х → с | ву́хо | у ву́сі |
| г / к → ж / ч | друг / коза́к | дру́же / коза́че |

- W celowniku i miejscowniku przed -і spółgłoski г, к i х zmieniają się w з, ц i с.
- W wołaczu przed -е spółgłoski г i к zmieniają się w ж i ч.

## Typowe błędy

| ✗ | ✓ | Zasada |
| --- | --- | --- |
| Я гуля́ю з това́ришом. | Я гуля́ю з това́ришем. | po ш narzędnik ma końcówkę -ем |
| Подару́й жі́нкі кві́ти. | Подару́й жі́нці кві́ти. | к → ц przed -і |
| Я не ба́чу олі́веця. | Я не ба́чу олівця́. | е w оліве́ць wypada |
| Мину́ло бага́то рі́ків. | Мину́ло бага́то ро́ків. | і → о w sylabie otwartej |