# Przedrostki i przyrostki

https://langs123.com/pl/english/word-formation/prefixes-suffixes/
CEFR B2–C2 · 2026-10-19 · CC BY 4.0, langs123 contributors (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)

> Przedrostki i przyrostki tworzą nowe wyrazy od podstawy: przyrostek wyznacza część mowy, przedrostek dodaje znaczenie, a przyrostek może przesunąć akcent. Część mowy wyznacza przyrostek, a nie podstawa: enjoy → enjoyment, enjoy → enjoyable

## Ściąga

| Zagadnienie | Zasada | Przykład | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| Przyrostki | -tion / -ment / -ness tworzą rzeczowniki; -able / -ful / -ous tworzą przymiotniki | educate → education / kind → kindness / enjoy → enjoyable | edukacja / życzliwość / przyjemny |
| Tworzenie czasowników | -ise / -ify / -en / en- tworzą czasowniki | simple → simplify / short → shorten / rich → enrich | upraszczać / skracać / wzbogacać |
| Przedrostki przeczące | un- / in- / dis- / non- / mis- wyrażają przeczenie; in- zmienia się w im-, il-, ir- | happy → unhappy / agree → disagree | nieszczęśliwy / nie zgadzać się |
| Inne przedrostki | re- ponownie, over- za dużo, under- za mało, ex- były | write → rewrite / cook → overcook / wife → ex-wife | przepisywać / rozgotować / była żona |
| Dźwięk | niektóre przyrostki przesuwają akcent i skracają samogłoskę | ˈphotograph → photoˈgraphic / divide → division | fotograficzny / podział |
| Pułapka | possible przyjmuje in-, które przed p zmienia się w im- | It is impossible to finish today. | Nie da się skończyć dzisiaj. |
| Produktywne przyrostki | -ish / -y / -able / -ify / -ism łączą się swobodnie z nowymi podstawami | download → downloadable / solid → solidify | do pobrania / zestalać |
| -ity / -ness | -ity zwykle łączy się z przymiotnikiem pochodzenia łacińskiego, -ness z germańskim | possible → possibility / kind → kindness | możliwość / życzliwość |
| Elementy słowotwórcze | greckie i łacińskie elementy tworzą wyrazy specjalistyczne | biology / geography / telephone | biologia / geografia / telefon |
| Rejestr | wyrazy pochodzenia łacińskiego brzmią bardziej formalnie niż ich germańskie odpowiedniki | begin = commence / enough = sufficient | rozpocząć / wystarczający |
| Wyrazy podobne | dwa przyrostki mogą rozdzielić znaczenie | an economic crisis / an economical car | kryzys gospodarczy / oszczędny samochód |
| Rzadkie i nowe afiksy | hyper- i pseudo- są książkowe; -holic i -gate to neologizmy | hypersensitive / pseudonym / workaholic | nadwrażliwy / pseudonim / pracoholik |

## Przegląd

- Przyrostek stoi na końcu wyrazu i zwykle wyznacza jego część mowy; przedrostek stoi na początku i zwykle jej nie zmienia. happy → happiness / happy → unhappy — szczęście / nieszczęśliwy
- Nowy wyraz czyta się po kolei: przyrostek daje część mowy, przedrostek dodaje znaczenie, podstawa niesie rdzeń. dis + agree + ment → disagreement — niezgoda
- Litery podobne do afiksu nie zawsze nim są: singer ma -er, a finger nie ma.

## Przyrostki rzeczownikowe

| Przyrostek | Tworzy | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -tion / -sion / -ation | czasownik → rzeczownik: czynność lub jej wynik | educate → education / decide → decision / inform → information | edukacja / decyzja / informacja |
| -ment | czasownik → rzeczownik: czynność lub jej wynik | improve → improvement / develop → development / agree → agreement | poprawa / rozwój / umowa |
| -ness | przymiotnik → rzeczownik: cecha lub stan | kind → kindness / dark → darkness / happy → happiness | życzliwość / ciemność / szczęście |
| -ity | przymiotnik → rzeczownik: cecha lub stan | able → ability / active → activity / popular → popularity | zdolność / aktywność / popularność |
| -ence / -ance | czasownik / przymiotnik → rzeczownik: czynność, cecha lub stan | perform → performance / differ → difference / important → importance | wykonanie / różnica / ważność |
| -ship | rzeczownik → rzeczownik: stan, relacja lub umiejętność | friend → friendship / member → membership / leader → leadership | przyjaźń / członkostwo / przywództwo |
| -hood | rzeczownik → rzeczownik: etap lub stan życia | child → childhood / adult → adulthood / parent → parenthood | dzieciństwo / dorosłość / rodzicielstwo |
| -dom | rzeczownik / przymiotnik → rzeczownik: stan lub państwo | free → freedom / king → kingdom / bore → boredom | wolność / królestwo / nuda |
| -er / -or / -ist / -ian | czasownik / rzeczownik → kogoś: osoba, która to robi | teach → teacher / art → artist / music → musician | nauczyciel / artysta / muzyk |
| -ism | rzeczownik / przymiotnik → rzeczownik: przekonanie, system lub praktyka | tour → tourism / journal → journalism / real → realism | turystyka / dziennikarstwo / realizm |
| -th | przymiotnik → rzeczownik: miara, ze zmianą samogłoski | long → length / deep → depth / wide → width / strong → strength | długość / głębokość / szerokość / siła |

## Przyrostki przymiotnikowe

| Przyrostek | Tworzy | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -able / -ible | czasownik → przymiotnik: taki, który można zrobić | enjoy → enjoyable / accept → acceptable / reverse → reversible | przyjemny / do przyjęcia / odwracalny |
| -ful | rzeczownik → przymiotnik: pełen | care → careful / success → successful / use → useful | ostrożny / odnoszący sukcesy / użyteczny |
| -less | rzeczownik → przymiotnik: bez | home → homeless / hope → hopeless / end → endless | bezdomny / beznadziejny / niekończący się |
| -ive | czasownik → przymiotnik: skłonny do | act → active / create → creative / attract → attractive | aktywny / kreatywny / atrakcyjny |
| -ous | rzeczownik → przymiotnik: mający tę cechę | danger → dangerous / fame → famous / adventure → adventurous | niebezpieczny / sławny / żądny przygód |
| -al | rzeczownik → przymiotnik: dotyczący | nation → national / culture → cultural / tradition → traditional | narodowy / kulturowy / tradycyjny |
| -ic / -ical | rzeczownik → przymiotnik: dotyczący | artist → artistic / biology → biological / geography → geographical | artystyczny / biologiczny / geograficzny |
| -y | rzeczownik → przymiotnik: pełen albo podobny do | rain → rainy / salt → salty / health → healthy | deszczowy / słony / zdrowy |
| -ish | rzeczownik → przymiotnik: podobny do albo typowy dla | child → childish / fool → foolish / style → stylish | dziecinny / głupi / stylowy |
| -ly | rzeczownik → przymiotnik: podobny do albo każdy | friend → friendly / love → lovely / week → weekly | przyjazny / uroczy / cotygodniowy |
| -ent / -ant | czasownik → przymiotnik: czyniący lub będący | depend → dependent / please → pleasant / resist → resistant | zależny / przyjemny / odporny |

## Tworzenie czasowników

| Afiks | Tworzy | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -ise (amer.: -ize) | przymiotnik / rzeczownik → czasownik: uczynić lub stać się | modern → modernise (amer.: modernize) / real → realise (amer.: realize) / memory → memorise (amer.: memorize) | unowocześniać / zdawać sobie sprawę / zapamiętywać |
| -ify | przymiotnik / rzeczownik → czasownik: czynić | simple → simplify / class → classify / pure → purify | upraszczać / klasyfikować / oczyszczać |
| -en | przymiotnik / rzeczownik → czasownik: uczynić lub stać się | short → shorten / wide → widen / strength → strengthen | skracać / poszerzać / wzmacniać |
| en- / em- | przymiotnik / rzeczownik → czasownik: wprowadzić w stan; em- stoi przed b, m i p | able → enable / rich → enrich / power → empower | umożliwiać / wzbogacać / dawać uprawnienia |
| be- | rzeczownik / przymiotnik → czasownik: traktować jak albo czynić | friend → befriend / little → belittle | zaprzyjaźnić się z / umniejszać |

## Przedrostki przeczące i odwracające

| Przedrostek | Użycie | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| un- z przymiotnikiem lub imiesłowem | nie | happy → unhappy / fair → unfair / finished → unfinished | nieszczęśliwy / niesprawiedliwy / niedokończony |
| un- z czasownikiem | odwraca czynność | do → undo / lock → unlock / pack → unpack | cofać / odblokować / rozpakować |
| in- / im- / il- / ir- | nie, z przymiotnikiem; im- stoi przed b, m i p, il- przed l, ir- przed r | correct → incorrect / possible → impossible / legal → illegal / regular → irregular | niepoprawny / niemożliwy / nielegalny / nieregularny |
| dis- | przeciwieństwo lub brak czegoś | agree → disagree / like → dislike / honest → dishonest / connect → disconnect | nie zgadzać się / nie lubić / nieuczciwy / odłączać |
| non- | nie albo bez | stop → non-stop / fiction → non-fiction / smoker → non-smoker | bez przerwy / literatura faktu / osoba niepaląca |
| mis- | błędnie lub źle | understand → misunderstand / spell → misspell / lead → mislead | źle zrozumieć / źle napisać / wprowadzać w błąd |
| de- | usuwa lub odwraca | code → decode / frost → defrost / activate → deactivate | rozszyfrowywać / rozmrażać / dezaktywować |
| anti- | przeciw | social → antisocial / clockwise → anticlockwise (amer.: counterclockwise) / smoking → anti-smoking | aspołeczny / przeciwnie do ruchu wskazówek zegara / antynikotynowy |

- Większość podstaw przyjmuje tylko jeden przedrostek przeczący: parę uczy się razem ze słowem. unhappy / impossible / dishonest — nieszczęśliwy / niemożliwy / nieuczciwy

## Inne przedrostki

| Przedrostek | Znaczenie | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| re- | ponownie | write → rewrite / build → rebuild / start → restart | przepisywać / odbudować / uruchomić ponownie |
| pre- | przed | heat → preheat / view → preview / historic → prehistoric | podgrzewać wstępnie / podgląd / prehistoryczny |
| post- | po | graduate → postgraduate / script → postscript | podyplomowy / postscriptum |
| over- | za dużo | work → overwork / cook → overcook / crowded → overcrowded | przepracowywać się / rozgotować / przeludniony |
| under- | za mało albo poniżej | pay → underpay / estimate → underestimate / ground → underground | płacić za mało / nie doceniać / podziemny |
| out- | bardziej lub lepiej niż | run → outrun / live → outlive / number → outnumber | prześcignąć w biegu / przeżyć / przewyższać liczebnie |
| sub- | pod, poniżej | way → subway / title → subtitle / standard → substandard | przejście podziemne / napisy / niskiej jakości |
| super- | nad, więcej niż | market → supermarket / human → superhuman / natural → supernatural | supermarket / nadludzki / nadprzyrodzony |
| inter- | między | national → international / act → interact / net → internet | międzynarodowy / wchodzić w interakcję / internet |
| trans- | przez, albo w inny stan | Atlantic → transatlantic / form → transform / plant → transplant | transatlantycki / przekształcać / przeszczepiać |
| multi- | wiele | national → multinational / cultural → multicultural / purpose → multipurpose | wielonarodowy / wielokulturowy / wielofunkcyjny |
| semi- | pół, częściowo | circle → semicircle / final → semi-final / detached → semi-detached | półkole / półfinał / bliźniak |
| mid- | środek | night → midnight / summer → midsummer / week → midweek | północ / środek lata / środek tygodnia |
| co- | razem | author → co-author / exist → coexist / worker → co-worker | współautor / współistnieć / współpracownik |
| ex- | były | wife → ex-wife / president → ex-president / boss → ex-boss | była żona / były prezydent / były szef |
| self- | siebie, sobie lub przez siebie | employed → self-employed / confident → self-confident / service → self-service | pracujący na własny rachunek / pewny siebie / samoobsługa |
| bi- / tri- | dwa, trzy | lingual → bilingual / cycle → bicycle / angle → triangle | dwujęzyczny / rower / trójkąt |

## Pisownia: dołączanie afiksu

| Połączenie | Zasada | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -tion i -sion po niektórych czasownikach | podstawa zmienia litery | explain → explanation / pronounce → pronunciation / repeat → repetition / decide → decision | wyjaśnienie / wymowa / powtórzenie / decyzja |
| ex- / self- / non- | po przedrostku stawia się łącznik | ex-wife / self-employed / non-stop | była żona / pracujący na własny rachunek / bez przerwy |
| przedrostek przed wielką literą lub liczbą | po przedrostku stawia się łącznik | anti-American / pre-1990 / mid-July | antyamerykański / sprzed 1990 roku / połowa lipca |

- Podwojenie, nieme e i zamiana y na i dotyczą afiksów tak samo jak każdej końcówki: zob. Zasady pisowni.

## Wymowa: akcent i zmiany dźwięków

| Zmiana | Zasada | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| akcent się przesuwa | -ic / -ical / -ity / -ion przenoszą akcent na sylabę przed przyrostkiem | ˈphotograph → photoˈgraphic / eˈlectric → elecˈtricity | fotograficzny / elektryczność |
| akcent zostaje | -ness / -ment / -ful / -ly / un- / dis- / mis- zostawiają akcent na podstawie | ˈhappy → ˈhappiness / aˈgree → disaˈgree | szczęście / nie zgadzać się |
| samogłoska skraca się | długa samogłoska lub dyftong często skraca się w dłuższym wyrazie | serene /səˈriːn/ → serenity /səˈrenəti/ · sane /seɪn/ → sanity /ˈsænəti/ · divide /dɪˈvaɪd/ → division /dɪˈvɪʒn/ | pogoda ducha / zdrowy rozsądek / podział |
| spółgłoska się zmienia | -ity / -ian zmieniają dźwięk litery c na końcu | electric /ɪˈlektrɪk/ → electricity /ɪˌlekˈtrɪsəti/ · music /ˈmjuːzɪk/ → musician /mjuˈzɪʃn/ | elektryczność / muzyk |

- Schematy akcentu przyrostków omówiono w temacie Dźwięki i IPA.

## Produktywne przyrostki i ich granice

| Przyrostek | Zasada | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -ish | dodaje się go w mowie do przymiotnika, liczby lub godziny: mniej więcej | tall → tallish / cold → coldish / eight → eightish | dość wysoki / chłodnawy / koło ósmej |
| -y | dodaje się go do rzeczownika lub czasownika, by utworzyć potoczny przymiotnik jakościowy | stretch → stretchy / bend → bendy / fizz → fizzy | rozciągliwy / giętki / gazowany |
| -able | dodaje się go do czasownika z dopełnieniem, także do nowych czasowników | download → downloadable / recycle → recyclable / wash → washable | do pobrania / nadający się do recyklingu / nadający się do prania |
| -ise / -ify | -ise swobodnie tworzy nowe czasowniki, zwłaszcza w języku biznesu; -ify łączy się z krótkimi podstawami | private → privatise (amer.: privatize) / priority → prioritise (amer.: prioritize) / game → gamify | prywatyzować / nadawać priorytet / grywalizować |
| -ation | -ise daje -isation, -ify daje -ification | organise → organisation (amer.: organize → organization) / simplify → simplification | organizacja / uproszczenie |
| -ism | nazywa ruch od osoby lub rzeczownika; jego zwolennik otrzymuje -ist | minimal → minimalism / Darwin → Darwinism / individual → individualism | minimalizm / darwinizm / indywidualizm |

| Przyrostek | Tworzy | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -proof | rzeczownik → przymiotnik: chroniony przed | water → waterproof / child → childproof / fire → fireproof | wodoodporny / zabezpieczony przed dziećmi / ognioodporny |
| -friendly | rzeczownik → przymiotnik: dostosowany do albo przyjazny dla | user → user-friendly / child → child-friendly / eco → eco-friendly | przyjazny dla użytkownika / przyjazny dzieciom / ekologiczny |
| -free | rzeczownik → przymiotnik: bez | sugar → sugar-free / hassle → hassle-free / tax → tax-free | bez cukru / bezproblemowy / wolny od podatku |
| -led | rzeczownik → przymiotnik: prowadzony przez | teacher → teacher-led / student → student-led / export → export-led | prowadzony przez nauczyciela / prowadzony przez studentów / napędzany eksportem |
| -wise | rzeczownik → przysłówek: jeśli chodzi o ten rzeczownik, w mowie potocznej | money → moneywise / weather → weatherwise / time → timewise | jeśli chodzi o pieniądze / jeśli chodzi o pogodę / jeśli chodzi o czas |

| Zagadnienie | Zasada | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -ity | zwykle łączy się z przymiotnikiem pochodzenia łacińskiego | possible → possibility / generous → generosity / electric → electricity | możliwość / hojność / elektryczność |
| -ness | zwykle łączy się z przymiotnikiem pochodzenia germańskiego i dodaje się do niemal każdego nowego przymiotnika | kind → kindness / dark → darkness / awkward → awkwardness | życzliwość / ciemność / niezręczność |
| kolejność przyrostków | każdy przyrostek łączy się z częścią mowy utworzoną przez poprzedni | nation → national → nationalise → nationalisation (amer.: nation → national → nationalize → nationalization) | nacjonalizacja |
| przedrostek w łańcuchu | przedrostek łączy się z pasującym wyrazem, a potem może dojść przyrostek | break → breakable → unbreakable → unbreakability | niezniszczalność |

## Greckie i łacińskie elementy słowotwórcze

| Forma | Znaczenie | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| bio- | życie | biology / biography / biodiversity | biologia / biografia / bioróżnorodność |
| geo- | ziemia | geography / geology / geothermal | geografia / geologia / geotermalny |
| hydro- | woda | hydroelectric / hydrogen / hydrofoil | hydroelektryczny / wodór / wodolot |
| photo- | światło | photograph / photocopy / photosynthesis | fotografia / fotokopia / fotosynteza |
| tele- | daleko, na odległość | telephone / television / telescope | telefon / telewizja / teleskop |
| micro- | bardzo mały | microscope / microwave / microphone | mikroskop / mikrofalówka / mikrofon |
| macro- | duży, na dużą skalę | macroeconomics / macronutrient / macroscopic | makroekonomia / makroskładnik / makroskopowy |
| mono- | jeden, pojedynczy | monologue / monotone / monolingual | monolog / monotonny głos / jednojęzyczny |
| poly- | wiele | polygon / polyglot / polytechnic | wielokąt / poliglota / politechnika |
| auto- | sam, siebie | autobiography / automatic / autopilot | autobiografia / automatyczny / autopilot |

| Forma | Znaczenie | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -logy | nauka o | biology / psychology / technology | biologia / psychologia / technologia |
| -graphy | pisanie, rysowanie lub zapis | geography / photography / biography | geografia / fotografia / biografia |
| -phobia | lęk przed | claustrophobia / arachnophobia / xenophobia | klaustrofobia / arachnofobia / ksenofobia |
| -cracy | rządy | democracy / bureaucracy / aristocracy | demokracja / biurokracja / arystokracja |
| -ectomy | chirurgiczne usunięcie | appendicectomy (amer.: appendectomy) / tonsillectomy / vasectomy | usunięcie wyrostka robaczkowego / usunięcie migdałków / wazektomia |

- Samogłoska łącząca o łączy człon zakończony spółgłoską z następnym. psych + o + logy → psychology — psychologia
- -ology / -graphy przenoszą akcent na sylabę przed końcówką. biˈology / geˈography / psyˈchology — biologia / geografia / psychologia

## Przymiotniki na -ed

| Schemat | Zasada | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| rzeczownik + ed | mający to, co nazywa rzeczownik; wiele z nich nie ma czasownika w tle | talent → talented / beard → bearded / wood → wooded | utalentowany / brodaty / zalesiony |
| przymiotnik + rzeczownik + ed | mający tę cechę; przed rzeczownikiem części łączy łącznik | a blue-eyed girl / a kind-hearted man / a left-handed player | dziewczyna o niebieskich oczach / dobroduszny mężczyzna / leworęczny zawodnik |

- Rzeczownik w złożeniu zostaje w liczbie pojedynczej. a long-legged bird / a two-faced friend — długonogi ptak / dwulicowy przyjaciel

## Porównanie: wyrazy potoczne i formalne

| Potoczne | Formalne |
| --- | --- |
| The meeting will begin at nine. — Zebranie zacznie się o dziewiątej. | The meeting will commence at nine. — Zebranie rozpocznie się o dziewiątej. |
| We bought the tickets online. — Kupiliśmy bilety przez internet. | We purchased the tickets online. — Nabyliśmy bilety przez internet. |
| I asked about the price. — Zapytałem o cenę. | I enquired (amer.: inquired) about the price. — Zasięgnąłem informacji o cenie. |
| The test shows that the plan works. — Test pokazuje, że plan działa. | The test demonstrates that the plan works. — Test dowodzi, że plan działa. |
| We have enough time. — Mamy dość czasu. | We have sufficient time. — Dysponujemy wystarczającym czasem. |
| You can get a form at the desk. — Formularz można wziąć w okienku. | You can obtain a form at the desk. — Formularz można uzyskać w okienku. |
| Visitors need a pass. — Odwiedzający potrzebują przepustki. | Visitors require a pass. — Odwiedzający muszą posiadać przepustkę. |

| Zagadnienie | Rejestr | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -ate / -ify / -ant / -ion | łacińskie końcówki tworzą wyrazy formalne i specjalistyczne | speed up = accelerate / make clear = clarify / helper = assistant / choice = selection | przyspieszać / wyjaśniać / asystent / wybór |
| Czasowniki pochodzenia łacińskiego | czasownik pochodzenia łacińskiego zastępuje czasownik frazowy w piśmie formalnym: zob. Czasowniki frazowe: podstawowe | put off = postpone / find out = discover / put up with = tolerate | odkładać / odkrywać / tolerować |

## Porównanie: podobne wyrazy pochodne

| Para | Różnica | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| economic / economical | economic dotyczy gospodarki; economical znaczy oszczędny | an economic crisis / an economical car | kryzys gospodarczy / oszczędny samochód |
| historic / historical | historic znaczy ważny w historii; historical znaczy dotyczący przeszłości | a historic victory / a historical novel | historyczne zwycięstwo / powieść historyczna |
| classic / classical | classic znaczy typowy lub o trwałej wartości; classical znaczy związany ze starożytną Grecją i Rzymem lub z uznaną tradycją | a classic mistake / a classical concert | klasyczny błąd / koncert muzyki klasycznej |
| electric / electrical | electric znaczy zasilany elektrycznością; electrical znaczy dotyczący elektryczności w ogóle | an electric kettle / an electrical engineer | czajnik elektryczny / inżynier elektryk |
| sensible / sensitive | sensible znaczy rozsądny i praktyczny; sensitive znaczy wrażliwy albo łatwy do zranienia | a sensible choice / sensitive skin | rozsądny wybór / wrażliwa skóra |
| continual / continuous | continual znaczy powtarzający się z przerwami; continuous znaczy bez przerwy | continual interruptions / a continuous line | ciągłe przerywanie / linia ciągła |
| imaginary / imaginative | imaginary znaczy istniejący tylko w wyobraźni; imaginative znaczy pełen nowych pomysłów | an imaginary friend / an imaginative writer | wyimaginowany przyjaciel / pisarz o bogatej wyobraźni |
| childish / childlike | childish znaczy głupkowaty i niedojrzały; childlike znaczy niewinny i prosty | childish jokes / childlike wonder | dziecinne żarty / dziecięcy zachwyt |
| respectable / respectful / respective | respectable znaczy szanowany; respectful znaczy okazujący szacunek; respective znaczy należący do każdego z osobna | a respectable family / a respectful pupil / their respective rooms | szanowana rodzina / pełen szacunku uczeń / pokoje każdego z nich |

## Przyrostki wykonawcy i płci

| Przyrostek | Zasada | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -er / -ee | -er nazywa tego, kto działa, -ee tego, kto doznaje działania | employer ≠ employee / interviewer ≠ interviewee / trainer ≠ trainee | pracodawca, pracownik / prowadzący wywiad, rozmówca / szkoleniowiec, stażysta |
| -ee | nazywa też osobę w pewnym stanie lub roli, bez odpowiednika na -er | absentee / escapee / refugee | osoba nieobecna / uciekinier / uchodźca |
| -ess | oznacza kobietę i zostaje w tytułach | princess / duchess / countess | księżniczka / księżna / hrabina |
| -person | -man w nazwie stanowiska ustępuje miejsca -person | chairman → chairperson / spokesman → spokesperson / salesman → salesperson | przewodniczący / rzecznik / sprzedawca |
| wyraz neutralny | jeden wyraz pasuje do każdej osoby | actress → actor / policeman → police officer / stewardess → flight attendant | aktor / policjant / członek załogi pokładowej |

## Książkowe i rzadkie afiksy

| Afiks | Znaczenie | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| hyper- / hypo- | hyper- znaczy nad, ponad normę; hypo- znaczy pod, poniżej normy | hyperactive / hypersensitive / hypothermia / hypoallergenic | nadpobudliwy / nadwrażliwy / hipotermia / hipoalergiczny |
| para- | obok, poza albo pomocniczy | paramedic / paranormal / paraphrase | ratownik medyczny / paranormalny / parafrazować |
| pseudo- | fałszywy | pseudonym / pseudoscience | pseudonim / pseudonauka |
| quasi- | rzekomy, częściowo | quasi-official / quasi-legal | quasi-oficjalny / quasi-legalny |
| neo- | nowy, odrodzony | neoclassical / neolithic / neologism | neoklasyczny / neolityczny / neologizm |
| mal- | zły, źle | malfunction / malnutrition / malpractice | awaria / niedożywienie / błąd w sztuce |
| ante- | przed; anti- znaczy przeciw | antenatal / antechamber | przedporodowy / przedpokój |
| intra- | wewnątrz | intranet / intravenous / intrapersonal | intranet / dożylny / wewnątrzosobowy |
| extra- | poza, ponad | extraordinary / extracurricular / extraterrestrial | niezwykły / pozalekcyjny / pozaziemski |
| circum- | wokół | circumference / circumnavigate / circumvent | obwód / opłynąć dookoła / omijać |
| contra- | przeciw | contradict / contraflow / contraception | zaprzeczać / ruch przeciwny / antykoncepcja |
| -itis | zapalenie | arthritis / bronchitis / tonsillitis | zapalenie stawów / zapalenie oskrzeli / zapalenie migdałków |
| -ate | łacińskie końcówki czasowników, przymiotników i rzeczowników: /eɪt/ w czasowniku, /ət/ w pozostałych | to estimate /ˈestɪmeɪt/ ≠ an estimate /ˈestɪmət/ · to separate /ˈsepəreɪt/ ≠ a separate room /ˈseprət/ | szacować, szacunek / oddzielać, osobny pokój |
| a- | w pewnym stanie lub położeniu; większość takich przymiotników stoi po czasowniku | The baby is asleep. / The house was aflame. / The boat is afloat. | Dziecko śpi. / Dom stał w płomieniach. / Łódź unosi się na wodzie. |
| be- | wszędzie, gruntownie; literackie | deck → bedeck / witch → bewitch / dazzle → bedazzle | ozdabiać / zaczarować / olśniewać |

## Neologizmy

| Afiks | Znaczenie | Przykłady | Polski |
| --- | --- | --- | --- |
| -gate | skandal, od Watergate | Partygate / Dieselgate | afera imprezowa / afera dieslowska |
| -holic / -aholic | uzależniony od czegoś albo niezdolny przestać, od alcoholic | workaholic / shopaholic / chocoholic | pracoholik / zakupoholik / czekoholik |
| -athon | długie wydarzenie, od marathon | hackathon / telethon / walkathon | hackathon / telemaraton / marsz charytatywny |
| -ista | zwolennik lub entuzjasta, z hiszpańskiego | fashionista | miłośnik mody |
| -ism | uprzedzenia wobec grupy | ageism / sexism / ableism | dyskryminacja ze względu na wiek / seksizm / ableizm |
| e- / cyber- / eco- / mega- | e- i cyber- znaczą internetowy; eco- znaczy ekologiczny; mega- znaczy bardzo duży | e-commerce / cyberattack / eco-tourism / megastore | handel elektroniczny / cyberatak / ekoturystyka / megasklep |

- Neologizm może być potoczny lub krótkotrwały: przed użyciem w piśmie formalnym sprawdza się słownik.

## Typowe błędy

| ✗ | ✓ | Zasada |
| --- | --- | --- |
| unpossible | impossible | possible przyjmuje in-, które przed p zmienia się w im- |
| unhonest | dishonest | honest przyjmuje dis- |
| enjoyful | enjoyable | enjoy przyjmuje -able, a nie -ful |
| strongen | strengthen | -en łączy się z rzeczownikiem strength |
| She answered friendlily. | She answered in a friendly way. | przymiotnik na -ly nie ma przysłówka: używa się wyrażenia |
| possibleness | possibility | przymiotnik pochodzenia łacińskiego przyjmuje -ity |
| simplifation | simplification | czasownik na -ify przyjmuje -ification |
| a blue eyes girl | a blue-eyed girl | przymiotnik złożony przyjmuje -ed i rzeczownik w liczbie pojedynczej |
| an economic car | an economical car | economical znaczy oszczędny |
| sensible skin | sensitive skin | sensitive znaczy wrażliwy; sensible znaczy rozsądny |
| a historic novel | a historical novel | historical znaczy dotyczący przeszłości |
| continuous interruptions | continual interruptions | continual znaczy powtarzający się z przerwami |
| an asleep baby | a sleeping baby | większość przymiotników z a- stoi po czasowniku |
| their respectful rooms | their respective rooms | respective znaczy należący do każdego z osobna |